ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟ ΜΙΕΤ- ΑΜΕΡΙΚΗΣ 13

Η παρούσα έκδοση αποτελεί τον τέταρτο τόμο του Συντάγματος των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδας (τόμος ΙΙΙ.2) και περιλαμβάνει τα ψηφιδωτά δάπεδα της Μακεδονίας και της Θράκης (εκτός της Θεσσαλονίκης). Πρόκειται για συνέκδοση του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών) και του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης και αποτελείται από δύο μέρη (Μέρος Α΄: Κείμενο, Μέρος Β΄: Φωτογραφίες – Σχέδια).

Στην έκδοση συγκεντρώνονται όλα τα γνωστά έως σήμερα ψηφιδωτά, ενώ διασώζονται ψηφιδωτά άγνωστα στη βιβλιογραφία και παρέχονται πολυάριθμες αρχειακές πληροφορίες για τον χώρο της Μακεδονίας και της Θράκης. Περιλαμβάνονται επίσης πληροφορίες εντοπίων για οικοδομήματα και ψηφιδωτά κατεστραμμένα ή χαμένα, που συγκεντρώθηκαν σε περιηγήσεις σε αστικά κέντρα και στην ύπαιθρο. Στο εκτεταμένο συνθετικό μέρος που προτάσσεται γίνεται προσπάθεια να καταδειχθεί με τη βοήθεια της εικονογραφικής ανάλυσης ο καθοριστικός ρόλος που έπαιξε ο γεωγραφικός χώρος της Μακεδονίας και της Θράκης στην ανάπτυξη και την εξέλιξη των ψηφιδωτών διακοσμήσεων του ευρύτερου χώρου του Ανατολικού Ιλλυρικού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις σχέσεις του παρουσιαζόμενου υλικού με τις γειτονικές, βορειότερες κυρίως, περιοχές, με τις οποίες ο υπό εξέταση γεωγραφικός χώρος αποτελούσε κατά την ύστερη αρχαιότητα ενιαίο διοικητικό τμήμα του βυζαντινού κράτους. Στα λήμματα των καταλόγων παρατίθενται για κάθε ψηφιδωτό οι χώροι που κοσμούνται με αυτό, η σημερινή κατάσταση και θέση του, οι διαστάσεις και τα χρώματά του εφόσον είναι γνωστά, η περιγραφή του, τυχόν επιγραφές, η χρονολόγησή του, η σχετική βιβλιογραφία και, αν υπάρχουν, άλλα πορίσματα που έχουν προκύψει από την αρχαιολογική έρευνα.

Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το πλουσιότατο φωτογραφικό και σχεδιαστικό υλικό που παραχωρήθηκε από αρχαιολόγους, Εφορείες Αρχαιοτήτων, την Αρχαιολογική Εταιρεία, τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών, το Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών και τα αρχεία των πανεπιστημιακών ανασκαφών Δίου και Φιλίππων, καθώς και μεγάλος αριθμός έγχρωμων φωτογραφιών η λήψη των οποίων πραγματοποιήθηκε σε κατά χώραν επισκέψεις. Το δεύτερο μέρος συμπληρώνεται με χάρτες στους οποίους σημειώνονται οι τοποθεσίες στις οποίες αποκαλύφθηκαν μνημεία με ψηφιδωτά.

H Παναγιώτα Aσημακοπούλου-Aτζακά, ομότιμη καθηγήτρια του Tμήματος Iστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εργάστηκε από το 1969 έως το 2009 στο Κέντρο Βυζαντινών Ερευνών. Το ερευνητικό της ενδιαφέρον εστιάζεται στην έρευνα της ύστερης αρχαιότητας και κυρίως στα θέματα που σχετίζονται με τις διακοσμήσεις εσωτερικών χώρων, ανάμεσα στα οποία την πρώτη θέση κατέχουν τα ψηφιδωτά δάπεδα. Ασχολείται επίσης με τους καλλιτέχνες και τους δωρητές στην ύστερη αρχαιότητα, με ποικίλα ζητήματα εικονογραφίας, καθώς και με την έρευνα ρωμαϊκών και χριστιανικών γραπτών πηγών, κυρίως σε ό,τι αφορά τη διάρκεια της ειδωλολατρίας στον χριστιανικό κόσμο. Κύριο ερευνητικό έργο της αποτελεί η συγγραφή σε διαδοχικούς τόμους (κατά γεωγραφικές περιοχές) του Συντάγματος (Corpus) των παλαιοχριστιανικών ψηφιδωτών δαπέδων της Ελλάδος. Το έργο αποτελείται από πέντε πολυσέλιδες μονογραφίες, από τις οποίες έχουν δημοσιευτεί οι τέσσερις. Για τον δεύτερο τόμο τιμήθηκε τον Δεκέμβριο του 1988 με βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Συνεργάστηκε σε πολλά ευρωπαϊκά προγράμματα, το πιο πρόσφατο από τα οποία είναι το «Euromed Heritage ΙΙΙ, Byzantium Early Islam». Έχει δημοσιεύσει οκτώ μονογραφίες και πολλά άρθρα σε ελληνικά και ξένα περιοδικά, πρακτικά διεθνών και τοπικών συνεδρίων και συλλογικούς τόμους.

Το βιβλίο Memories in Stone: Figured Grave Reliefs from Aegean Thrace αποτελεί την πρώτη παρουσίαση μίας ομάδας αναγλύφων από την περιοχή της Αιγαιακής Θράκης (μεταξύ του Νέστου και του Έβρου ποταμού) που χρονολογούνται ανάμεσα στον 6ο αι. π. Χ. και στον 3ο αι. μ. Χ. Η τυπολογική, επιγραφική και εικονογραφική ανάλυση των επιτυμβίων καταδεικνύει τις επιρροές κυρίως από τον βορειο-αιγαιακό χώρο και την Μικρά Ασία. Τα εικονογραφικά θέματα που συνοδεύουν τα επιτύμβια ανάγλυφα κυρίως μεταξύ του 1ου αι. π. Χ. και του 3ου αι. μ. Χ. συζητώνται με βάση την ευρύτερη θεματολογία των επιτυμβίων αναγλύφων από την επαρχία της Θράκης ενώ εικονογραφικά θέματα ρωμαϊκής επιρροής είναι λιγότερο διαδομένα ανατολικά του Νέστου. Τα αποτελέσματα της ισοτοπικής ανάλυσης μαρμάρου που διενεργήθηκαν σε μία επιλεγμένη ομάδα στηλών δίνουν επιπλέον πληροφορίες σχετικά με την πηγή του μαρμάρου και την εκμετάλλευσή του στην περιοχή. Η πλούσια εικονογράφηση των στηλών συμβάλλει στην πληρέστερη τεκμηρίωση εικονογραφικών και τεχνικών λεπτομερειών.

Για πρωτη και μόνη φορά στην αρχαία Θράκη δημιουργήθηκε (πιθανώς μετά τους περσικούς πολέμους) ένα ενιαίο θρακικό βασίλειο υπό την ηγεμονία του θρακικού φύλου των Οδρυσών, το οποίο κατέλυσε ο Φίλιππος Β` (341 π.Χ.). το βασίλειο των Οδρυσών, το οποίο έλαβε την μέγιστη έκταση επί Σιτάλκου α` (μαρτυρούμενη διάρκεια βασιλείας 431-424 π.Χ.), γειτνίαζε με τις επιθαλάσσιες ελληνικές πόλεις της Θράκης, διότι περιέλαβε κατοικούντα πλησίον της ακτής θρακικά φύλα.

Γι’ αυτόν τον λόγο ο Θουκυδίδης ορίζει τα προς την θάλασσα εδάφη των Οδρυσών επί Σιτάλκου α` από τα Άβδηρα ως τον Ίστρο ποταμό στον Εύξεινο πόντο. Σε αυτήν την εργασία εξετάζεται αναλυτικά το ζήτημα των πολιτικής φύσεως σχέσεων του βασιλείου των Οδρυσών με τις επιθαλάσσιες ελληνικές πόλεις της Θράκης. το γενικό συμπέρασμα έχει ως εξής: Για συγκεκριμένους ιστορικούς λόγους οι πολιτικές βλέψεις των Οδρυσών βασιλέων επί των ελληνικών πόλεων των ακτών είχαν μικρή επιτυχία. αντιθέ- τως οι σχέσεις επικοινωνίας των Οδρυσών βασιλέων με τις επιθαλάσσιες ελληνικές πόλεις της Θράκης και δι’ αυτών με τον προηγούμενο ελληνικό κόσμο ήταν εκτενείς και επηρέασαν τα εξωτερικά χαρακτηριστικά αυτού του βασιλείου.

Η συγγραφεύς είναι Ομότιμη Καθηγήτρια Αρχαίας Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

(Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου)